KalendarzRolników.pl
Nie masz jeszcze konta?
14 września 2018

Nowe limity paliwa rolniczego

Premier i minister rolnictwa 18.07.2018 r. na spotkaniu z rolnikami w jednym z gospodarstw w Głogowie (woj. kujawsko-pomorskie) wyszli naprzeciw propozycjom organizacji i samorządu rolniczego i zaproponowali zwiększenie limitu tzw. paliwa rolniczego z 86 do 100 l/ha oraz dodatkowo po 30 l na sztukę przeliczeniową bydła. Przedstawiamy szczegółową analizę skutków tej propozycji.

W ogólnie dostępnych danych standardowych reprezentatywnego systemu rachunkowości gospodarstw rolnych (FADN) podstawową zmienną przydatną do rozważenia problemu podwyższenia limitu paliwa rolniczego z dopłatą jest koszt energii (SE345), który obejmuje paliwa silnikowe i oleje smarne, energię elektryczną oraz paliwa grzewcze (opał)1. 

Porównano koszty energii dla wybranych typów rolniczych gospodarstw w klasach wielkości ekonomicznej  w Polsce dla lat 2010-2016 (nowszych danych nie ma). Przyjęcie siedmioletniego okresu analiz pozwala wyeliminować przypadkowe sytuacje wynikające z oddziaływania czynników zakłócających, np. stanów pogody.

W pierwszej kolejności zestawiono koszt energii na 1 ha użytków rolnych (UR) dla gospodarstw typu rolniczego TF 1 – uprawy polowe dla sześciu klas  wielkości ekonomicznej (ES 1-6). W miarę wzrostu wielkości ekonomicznej gospodarstw z uprawami polowymi koszty energii na ha UR  utrzymywały się na podobnym poziomie  w czterech pierwszych klasach wielkości. W klasie piątej (ES 5) były wyższe o około 16%, a w szóstej (ES 6) o około 53% w stosunku do klasy pierwszej (ES 1). Należy to tłumaczyć większą intensywnością produkcji oraz częściej poddawaniu zbiorów konserwacji (dosuszania, czyszczenia) i przechowywaniu w gospodarstwach większych (tab. 1).

Rok

Tab. 1. Koszt energii w zł na ha UR w gospodarstwach typu rolniczego TF 1 - uprawy polowe

 

ES 1

ES 2

ES 3

ES 4

ES 5

ES 6

2010

392,59

383,19

351,03

353,13

388,69

641,48

2011

449,08

457,40

437,38

462,28

508,44

742,72

2012

474,26

504,29

485,91

507,30

581,52

725,50

2013

443,48

475,96

475,18

474,31

543,79

620,74

2014

428,06

460,47

470,84

466,49

495,94

661,35

2015

383,11

424,90

448,47

443,42

456,75

560,58

 

1.FADN  jest  jedyną  bazą  danych,  na  potrzeby  której  zbierane są informacje według jednolitych zasad, a gospodarstwa tworzą statystycznie reprezentatywną próbę gospodarstw rolnych  zapewniających co najmniej 90% produkcji standardowej w poszczególnych krajach Unii Europejskiej. Standardowa  produkcja  jest  to  średnia  z  5  lat  wartość  produkcji  określonej działalności rolniczej (roślinnej lub zwierzęcej) uzyskana z 1 ha lub od 1 zwierzęcia w ciągu 1 roku, w przeciętnych dla danego regionu warunkach produkcyjnych. Dane pobrano jako zbiór zip SzerCzas-PL-WAZ-FADN-UE-NORM_20180416.xls: tryb dostępu http://fadn.pl/publikacje/szeregi-czasowe/#kotwica_szerczas; data odczytu 05.07.2018 r.

2.Typ rolniczy gospodarstwa (TF) i wielkość ekonomiczna (ES) to dwa podstawowe kryteria klasyfikacji gospodarstw w systemie FADN. Typ rolniczy gospodarstwa rolnego określany jest na podstawie udziału wartości standardowej produkcji z  poszczególnych  działalności  rolniczych  w  tworzeniu  całkowitej  wartości  produkcji  gospodarstwa. Typ rolniczy gospodarstwa odzwierciedla jego poziom i kierunek specjalizacji. Wielkość ekonomiczna gospodarstwa rolnego  określana jest jako suma wartości standardowych  produkcji  wszystkich  działalności  rolniczych  występujących w gospodarstwie.  Na  podstawie  tak  ustalonej  wielkości  ekonomicznej  dane  gospodarstwo  rolne  zaliczane  jest do odpowiedniej klasy wielkości ekonomicznej.

 

2016

362,78

410,12

407,91

406,13

436,57

538,02

Średnia

419,05

445,19

439,53

444,72

487,39

641,48

ES 1 = 100%

100

106

105

106

116

153

 

W gospodarstwach typu rolniczego TF 5 - bydło mleczne w relacji do TF 1 - uprawy polowe (TF 1 = 100%) w dwóch pierwszych klasach wielkości ekonomicznej (ES 1 i ES 2) koszty energii kształtowały się na podobnym poziomie, były wyższe o około 21% w klasie trzeciej (ES 3), o około 40% w klasie czwartej (ES 4) i o około 53% w klasie piątej (ES 5) (tab. 2).

Rok

Tab. 2. Koszt energii (SE345) na ha UR (SE025) w gospodarstwach typu rolniczego TF 5 - bydło mleczne w relacji do TF 1 - uprawy polowe (TF 1 = 100%)

 

ES 1

ES 2

ES 3

ES 4

ES 5

ES 6

2010

95,00

103,31

127,66

143,21

157,00

Mała liczebność próby - brak danych

2011

108,04

100,12

124,78

134,31

138,22

2012

95,84

100,04

121,53

137,34

149,69

2013

87,19

105,47

122,14

144,33

147,93

2014

124,80

108,11

119,03

144,14

156,60

2015

110,63

102,20

110,89

132,99

156,66

2016

120,97

102,73

120,86

142,27

161,57

Średnia

106,07

103,14

120,99

139,80

152,52

 

 

Gospodarstwach typu rolniczego TF 5 - bydło mleczne charakteryzowały się następującą średnią wielkością obszarową (SE025) oraz ilością zwierząt ogółem (SE080) w sztukach przeliczeniowych LU1 i ilością krów (SE085) w sztukach przeliczeniowych LU (tab. 2b):
    • ES 1: 7,16 ha użytków rolnych (UR), 4,80 LU zwierząt ogółem, 3,32 LU krów mlecznych;
    • ES 2: 14,90 ha użytków rolnych (UR), 14,08 LU zwierząt ogółem, 9,49 LU krów mlecznych;
    • ES 3: 26,94 ha użytków rolnych (UR), 31,17 LU zwierząt ogółem, 20,17 LU krów mlecznych;
    • ES 4: 46,81 ha użytków rolnych (UR), 57,98 LU zwierząt ogółem, 36,50 LU krów mlecznych;
    • ES 5: 103,36 ha użytków rolnych (UR), 128,28 LU zwierząt ogółem, 79,36 LU krów mlecznych;
    • ES 6: Mała liczebność próby - brak danych.

 

Rok

Tab. 2b. Wielkość obszarowa w ha UR (SE025), zwierzęta ogółem w szt. przeliczeniowych LU (SE080) i krowy mleczne w szt. przeliczeniowych LU (SE085) w gospodarstwach typu rolniczego TF 5 - bydło mleczne w zależności od wielkości ekonomicznej

 

ES 1

ES 2

ES 3

ES 4

ES 5

 

 

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

 

2010

7,59

5,10

3,55

15,09

14,09

9,60

30,07

33,42

21,82

52,04

60,93

39,22

133,34

140,27

87,49

 

2011

7,79

5,29

3,79

15,76

14,40

9,83

29,51

33,08

21,72

51,52

60,94

39,09

122,57

136,75

85,87

 

2012

8,14

4,98

3,53

15,74

14,42

9,88

29,60

33,31

21,78

51,53

61,65

39,39

115,31

139,38

87,89

 

2013

6,66

4,17

2,78

14,35

13,75

9,26

24,99

29,10

18,81

43,86

54,81

34,33

88,27

113,22

69,22

 

2014

6,87

4,25

3,00

14,45

13,95

9,35

25,08

29,46

18,90

43,61

55,59

34,44

89,70

121,25

74,46

 

2015

6,78

4,76

3,26

14,46

13,89

9,23

24,68

29,87

19,01

42,87

55,99

34,54

87,54

122,64

74,55

 

2016

6,26

5,04

3,30

14,45

14,07

9,25

24,63

29,97

19,17

42,22

55,92

34,48

86,80

124,45

76,06

 

ES 6

 

Mała liczebność próby - brak danych

 

3. LU – (Livestock Unit) jednostka przeliczeniowa zwierząt w systemie FADN, w dużym uproszczeniu zbliżona do sztuki dużej (SD) czy dużej jednostki przeliczeniowej (DJP).

 

Średnia

7,16

4,80

3,32

14,90

14,08

9,49

26,94

31,17

20,17

46,81

57,98

36,50

103,36

128,28

79,36

 

 

Niewielkie różnice w kosztach energii w gospodarstwach z bydłem mlecznym i polowych  w dwóch najmniejszych klasach wielkości mogą wynikać z tego, że przy małej skali (do 10 krów) produkcja zwierzęca nie jest zmechanizowana, gro prac przy obsłudze zwierząt wykonuje się ręcznie, a podstawowe narzędzia to widły i taczka.

W gospodarstwach typu rolniczego TF 6 – zwierzęta trawożerne (najczęściej bydło opasowe) w relacji do TF 1 - uprawy polowe (TF 1 = 100%) koszty energii kształtowały się we wszystkich klasach wielkości ekonomicznej poniżej wartości dla gospodarstw polowych (tab. 3).

Rok

Tab. 3. Koszt energii (SE345) na ha UR (SE025) w gospodarstwach typu rolniczego TF 6 - zwierzęta trawożerne w relacji do TF 1 - uprawy polowe (TF 1 = 100%)

 

ES 1

ES 2

ES 3

ES 4

ES 5

ES 6

2010

82,28

81,73

93,19

106,22

104,79

Mała liczebność próby - brak danych

2011

78,99

78,17

97,20

90,02

104,01

2012

91,39

76,97

93,73

99,05

87,39

2013

97,01

77,75

89,98

98,39

72,15

2014

81,73

77,23

89,97

95,28

90,10

2015

101,94

78,97

79,13

99,59

82,73

2016

104,35

80,99

90,41

97,57

83,37

Średnia

91,10

78,83

90,51

98,02

89,22

 

 

Gospodarstwach typu rolniczego TF 6 - zwierzęta trawożerne charakteryzowały się następującą średnią wielkością obszarową (SE025) oraz ilością zwierząt ogółem (SE080) w sztukach przeliczeniowych LU i ilością krów (SE085) w sztukach przeliczeniowych LU (tab. 3b):
    • ES 1: 8,86 ha użytków rolnych (UR), 5,66 LU zwierząt ogółem, 0,75 LU krów mlecznych;
    • ES 2: 18,98 ha użytków rolnych (UR), 14,46 LU zwierząt ogółem, 1,75 LU krów mlecznych;
    • ES 3: 36,39 ha użytków rolnych (UR), 33,76 LU zwierząt ogółem, 7,57 LU krów mlecznych;
    • ES 4: 65,89 ha użytków rolnych (UR), 64,15 LU zwierząt ogółem, 17,58 LU krów mlecznych;
    • ES 5: 185,06 ha użytków rolnych (UR), 140,04 LU zwierząt ogółem, 31,65 LU krów mlecznych;
    • ES 6: Mała liczebność próby - brak danych.

Rok

Tab. 3b. Wielkość obszarowa w ha UR (SE025), zwierzęta ogółem w szt. przeliczeniowych LU (SE080) i krowy mleczne w szt. przeliczeniowych LU (SE085) w gospodarstwach typu rolniczego TF 6 - zwierzęta trawożerne w zależności od wielkości ekonomicznej

 

ES 1

ES 2

ES 3

ES 4

ES 5

 

 

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

(SE025)

(SE080)

(SE085)

 

2010

9,03

5,86

1,14

18,97

13,79

2,62

36,57

35,12

10,38

71,14

65,89

25,64

194,72

139,81

42,60

 

2011

9,29

5,56

1,06

18,77

13,67

2,19

38,84

36,06

11,59

74,32

65,81

20,44

217,87

147,79

41,36

 

2012

9,22

5,57

1,00

18,50

13,96

2,19

40,48

36,52

9,79

67,41

69,33

23,06

192,41

148,13

43,98

 

2013

8,46

5,36

0,42

18,86

14,80

1,39

36,15

31,28

5,96

65,78

59,53

13,94

181,34

118,01

21,14

 

2014

8,75

5,45

0,48

19,27

15,06

1,40

34,44

32,47

4,86

61,42

59,41

13,66

161,80

122,51

22,79

 

2015

8,76

5,93

0,51

19,14

15,09

1,40

34,03

31,79

4,85

63,73

63,33

12,67

177,39

160,54

28,59

 

 

 

ES 6

 

Mała liczebność próby - brak danych

 

2016

8,53

5,87

0,65

19,38

14,87

1,07

34,20

33,06

5,59

57,44

65,72

13,67

169,92

143,48

21,07

 

Średnia

8,86

5,66

0,75

18,98

14,46

1,75

36,39

33,76

7,57

65,89

64,15

17,58

185,06

140,04

31,65

 

 

W gospodarstwach typu rolniczego TF 7 – zwierzęta ziarnożerne (trzoda chlewna, drób) w relacji do TF 1 - uprawy polowe (TF 1 = 100%) koszty energii kształtowały się we wszystkich klasach wielkości ekonomicznej zdecydowanie powyżej wartości dla gospodarstw polowych (od 28,76% w klasie ES 1 do 171,60% w klasie ES 6) (tab. 4).

 

Rok

Tab. 4. Koszt energii (SE345) na ha UR (SE025) w gospodarstwach typu rolniczego TF 7 - zwierzęta ziarnożerne w relacji do TF 1 - uprawy polowe (TF 1 = 100%)

 

ES 1

ES 2

ES 3

ES 4

ES 5

ES 6

2010

133,85

120,01

131,65

157,02

190,89

144,74

2011

126,56

124,27

124,59

134,14

175,12

122,00

2012

106,37

114,79

120,32

133,46

158,70

159,21

2013

Mała liczebność próby - brak danych

140,72

136,82

168,53

280,67

296,69

2014

128,78

130,57

175,09

337,57

329,32

2015

134,59

122,16

164,49

307,86

391,15

2016

138,16

129,72

164,74

338,26

458,08

Średnia

 

128,76

127,98

156,78

255,58

271,60

 

Rys. 1.  Koszty energii w przeliczeniu na hektar użytków rolnych w wybranych  typach rolniczych gospodarstw w  klasach wielkości ekonomicznej w Polsce – średnia dla 2010-2016      Źródło: Obliczenia własne na podstawie http://fadn.pl/publikacje/szeregi-czasowe/#kotwica_szerczas; data odczytu 05.07.2018 r.

Ponieważ proponowany jest dodatkowy limit paliwa rolniczego 30 litrów na rok do sztuki przeliczeniowej bydła, szczegółowo porównano dwa typy z bydłem, tj. TF 5 – bydło mleczne i TF 6 – zwierzęta trawożerne. Proponowany system dopłat będzie premiował gospodarstwa specjalizujące się w chowie zwierząt trawożernych, gdyż przy najniższym wskaźniku kosztu energii na hektar UR otrzymają taki sam jak gospodarstwa specjalizujące się w pozostałych kierunkach produkcji limit 100 litrów na ha rocznie. Ponadto, ze względu na nieco większe stada bydła w stosunku do gospodarstw z bydłem mlecznym, uzyskają większy limit paliwa naliczony do sztuk przeliczeniowych bydła  (rys. 2).

Rys. 2.  Koszty energii w przeliczeniu na hektar użytków rolnych oraz wielkość stad w typie rolniczym TF - 5 bydło mleczne i w typie rolniczym TF - 6 zwierzęta trawożerne w  klasach wielkości ekonomicznej w Polsce – średnia dla 2010-2016      Źródło: Obliczenia własne na podstawie http://fadn.pl/publikacje/szeregi-czasowe/#kotwica_szerczas; data odczytu 05.07.2018 r.

 

Na koniec opracowano symulację skutków wprowadzenia nowych limitów paliwa rolniczego dla gospodarstw analizowanych typów rolniczych z trzeciej klasy wielkości ekonomicznej (ES 3).  Najbardziej zyskają gospodarstwa specjalizujące się w chowie zwierząt trawożernych (praktycznie jest to opas bydła), przy stawce 1,00 zł/litr zwrotu akcyzy byłaby to dodatkowa kwota 1522 zł  na gospodarstwo w skali roku, co przy uwzględnieniu osób pracy własnej daje przyrost 841 zł na osobę w roku. Nieco mniej zyskają gospodarstw z chowem bydła mlecznego: 1312 zł  na gospodarstwo i 686 zł na osobę w roku. Tylko o 291 zł na gospodarstwo i 177 zł na osobę rocznie zwiększą się w tych warunkach płatności do paliwa rolniczego dla gospodarstw specjalizujących się w chowie zwierząt ziarnożernych (głównie są to hodowcy trzody chlewnej) (tab. 5).

Typ rolniczy gospodarstwa (TF) - kierunek specjalizacji

Tab. 5. Skutki nowego limitowania paliwa rolniczego dla gospodarstw z trzeciej klasy wielkości ekonomicznej (ES 3)

Osób pracy własnej [FWU]

Obszar UR [ha]

Pogłowie bydła [LU]

Obecny (86 l/ha)

Planowany

Różnica

z tytułu UR

do bydła

łącznie

na gospodarstwo

na osobę

TF 1 - gospodarstwa polowe

1,63

55,50

1,33

4773

5550

40

5589

817

500

TF 5 - bydło mleczne

1,91

26,94

31,17

2317

2694

935

3629

1312

686

TF 6 - zwierzęta trawożerne

1,81

36,39

33,76

3129

3639

1013

4651

1522

841

TF 7 - zwierzęta ziarnożerne

1,64

18,89

0,89

1624

1889

27

1915

291

177

 

Z całości analizy wynika, że z planowanych zmian rozliczania dopłat do paliwa rolniczego najwięcej zyskają gospodarstwa charakteryzujące się najniższymi wydatkami na nośniki energii, w tym paliwo (z chowem zwierząt trawożernych), a najmniej zyskają gospodarstwa o najwyższych wydatkach  (z chowem zwierząt ziarnożernych). Ponadto, ponieważ koszty energii (w tym paliw) w przeliczeniu na hektar użytków rolnych silnie rosną wraz z wielkością ekonomiczną gospodarstw, jednolity limit nadmiernie gratyfikuje gospodarstwa  z najmniejszych klas i dalece nie rekompensuje naliczonej akcyzy do paliwa w gospodarstwach klas największych.

Na koniec warto się zastanowić, czy są jakieś przesłanki szczególnego wsparcia chowu bydła, w tym przypadku dodatkowymi limitami paliwa rolniczego? W świetle badań i publikacji światowych produkcja mleka i wołowiny charakteryzuje się relatywnie największym zużyciem wody i najniższym wskaźnikiem transformacji produkcji roślinnej (pierwotnej) w produkty zwierzęce, co oznacza wysoką ziemiochłonność. Z tego punktu widzenia, wobec narastającego ocieplania klimaty, wspieranie tych kierunków produkcji nie znajduje uzasadnienia.

Jednak chów przeżuwaczy nie konkuruje wprost o produkty roślinne możliwe do użycia w żywieniu ludzi, a ponadto pozwala przetwarzać nietowarowe produkty roślinne (np. zielonki i ich pochodne: siano, sianokiszonki i kiszonki) pozyskiwane z trwałych użytków zielonych i ewentualnie produkty uboczne roślinnej produkcji towarowej oraz odpady paszowe przetwórstwa spożywczego na produkty zwierzęce towarowe. W tym zakresie uzasadnione może być dodatkowe wsparcie, w tym przez podwyższenie limitu paliwa rolniczego. Mechanizm regulacji musi być jednak prosty i dlatego podstawą dodatkowej płatności mogłaby być powierzchnia trwałych użytków zielonych przy warunku dodatkowym referencyjnej obsada przeżuwaczy (SE120 - zmienna systemu EADN) (np. 1,0-1,5 sztuk przeliczeniowych LU/ha UR).

Uzasadnione jest też potrzymanie chowu przeżuwaczy na glebach lekkich, gdzie możliwości produkcji roślinnej towarowej i produkcji pasz dla zwierząt monogastrycznych są ograniczone. Dla podtrzymania produkcji rolniczej na glebach gorszych (jako kryterium można rozważyć wskaźnik relacji hektarów przeliczeniowych do hektarów fizycznych poniżej 1,0), przy warunku dodatkowym referencyjnej obsada przeżuwaczy (SE120) (np. 1,0-1,5 sztuk przeliczeniowych LU/ha UR). W warunkach gleb lekkich, poszerzenie zmianowania o rośliny pastewne (w tym wieloletnie) oraz systematyczne nawożenie obornikiem bydlęcym, to najważniejsze sposoby utrzymania ich sprawności i urodzajności oraz zmniejszania wahań plonów.

Efektem dodatkowym wskazywanego podtrzymania produkcji w warunkach marginalnych będą dobra publiczne (cenne agrocenozy) towarzyszące podtrzymaniu produkcji rolniczej, a taki sposób jest najtańszy społecznie i wynika to z efektywności zakresu.

 

 

 

kontakt1.jpg
dr inż. Tadeusz Sobczyński
Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie

Jeden z 16 Ośrodków Doradztwa Rolniczego w kraju. Podstawowym zadaniem KPODR jest udzielanie wszechstronnej pomocy rolnikom, mieszkańcom obszarów wiejskich oraz przedsiębiorcom związanym z przetwórstwem rolno-spożywczym w celu zwiększania dochodów gospodarstw rolnych oraz poprawy warunków życia na wsi.Główna siedziba znajduje się w Minikowie (pow. Nakielski). Ośrodek posiada oddziały w Zarzeczewie (pow. Włocławski) oraz w Przysieku (pow. Toruński). Posiada własne wydawnictwo,które jest wydawcą miesięcznika Wieś Kujawsko-Pomorska oraz wielu poradników. Organizuje liczne wystawy i targi -m.in Międzynarodowe Targi Rolno-Spożywcze "Agrotech" w Minikowie, które na obszarze 12ha odwiedza corocznie ok. 350 wystawców i około 35 tys. zwiedzających.

 
Zainteresował Cię ten artykuł? Masz pytanie do autora? Napisz do nas tutaj
REKLAMA

Redakcja

Bartosz Woźniak

redaktor naczelny

tel : 664 029 592

tel: 54 235 52 61

naczelny@kalendarzrolnikow.pl

Wydawca

WDR
ul. Modra 23
87-807 Włocławek
www.wydawnictwodr.pl

 

Tu nas znajdziesz

Napisz do nas


pozycje oznaczone * muszą być wypełnione
Partnerzy
  • KOWR
  • Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie
  • MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI
  • ODR Bratoszewice
  • WDR